باخر ايوزنه٫ ديير بو منم٫ اينانمهرم (باخير اوزونه٫ دئيير بو منم٫ اينانميرام) به خودش نگاه مي كند مي گويد اين منم باور نمي كنم
باشم سينر٫ نرخم سينهرمه (باشيمى سيندير٫ نيرخيمى سينديرما) سرم را بشكن ، نرخم را كم نكن
باشي ديدي الحد داشنه (باشى ديدى الحد داشينا). سرش به سنگ الحد خورد
باشي نومورتهره چخمهمي (باشى يومورتادان چيخماميش) سرش از تخم مرغ بيرون نيامده است
باشی سارولوغی٬ چکلممی (باشى ساريليغى٬ چكيلمهميش) هنوز زردی سرش(مثل جوجه ای که از تخم در می آید) کشیده نشده است
باغده آكمه آلو٫ كرده ديمه خالو (باغدا اكمه آلى٫ كورده دئمه خالو) توي باغ آلو نكار و به كرد هم خالو نگو
بالا ننهره يهكه (بالا ننهدن يئكه). بچه از مادر بزرگ تر
بالوغ بيلمهسي٫ خالوق كه بيلي (باليق بيلمهسه٫ خاليق كى بيلير) ماهي نداند، خالق كه مي داند
بالوغ توتن٫ گوتني باغلر سوغ سوه (باليق توتان٫ گؤتونو باغلار سويوق سويا) كسي كه ماهي مي خواهد بايد توي آب سرد بنشيند
بره كو اوخيياو (؟ اوخويور) شر و ور مىخواند
بزه گلن بزه اوخشر٫ دوشالري قوزه اوخشر (خوشیر) (بيزه گلهن بيزه اوخشار٫ داششاقلارى قوزا اوخشار). ميهمان ما خلق ما را دارد٬ خايه هايش به گردو مي ماند
بقال داشده اوغلر٫ سيچان نه كيشميشده (باققال داشدان اوغورلار٫ سيچان دا كيشميشدن) بقال از سنگ مي دزدد و موش از كشمش
بهلركي خرمانه٬ بو ايل ساورا وري (بيلديركى خرمنى٬ بو ايل ساوورا وئرير؟) خرمن پارسالي را امسال باد مي دهد
بو ايل قوش برلركي غوش.... ايلىياو (بو ايلكى قوشو گليب بيلديركى قوشا جيوجيو-جيك جيك اؤيرهدير) چوچه امسالي به جوجه پارسالي ּּּياد مىدهد
بو ياخون يولوچي٫ يا خوش ديلو٫ يا چوخ پيولو (بو ياخين يول اوچون٫ يا خوش ديلين٫ يا چوخ پولون اوچون) بري راه كوتاه يا زبان خوش و پول زيادت
بوسان اييهسي گلمي (بوستان يييهسى گلميش) صاحب بستان آمده است
بوساني گل چخارمي (بوستانى گول چيخارتميش) بستانش گل جاليز روئيده است
بوغاز يدي بوغني وار (بوغازين يئددى بوغونو-بوغومو وار) گلو هفت گره دارد
بوگونکی قوش و دونوکی قوش (بوگونكو قوش و دونهنكى قوش) گنجشک امروز و گنجشک دیروز
بویننی (بيوني) تور كسمز (بوينونو تبر=ناجاق كسمز) تبر گردنش را نمي برد
بيت دويشمي توماننه (بيت دوشموش تومانينا) توي تنبانش شپش افتاده است (=زن می خواهد)
بيت دويشمي كور النه (بيت دوشموش كور الينه) شپش به دست كور افتاده ست
بيجه ايشي گترم باشنه٫ بيلسي بيجه باتمان اون نه٫ نا قره فطيره چخر (بيرجه ايش گتيرهرهم باشينا٫ بيلسين بيرجه باتمان اوندان٫ نه قدهر فطيره چيخار) کاری به سر او بیاورم که بفهمد از یک من آرد چقدر فطیره در می آید.
بيجه ايولمهسي٫ بي كمسه درهلمهز (بيرجه اؤلمهسه٫ بير كيمسه ديريلمز) تا يكي نميرد يكي زنده نمي شود
بيجه دي٫ بيجه ايشر! (بيرجه دئ٫ بيرجه ائشيت!) يكي بگو٬ يكي هم بشنو
بيجه سنه ديره: داداو آجنه ايولي. ديري: واريديو و يهمهري؟ (بيرجهسينه دئدىلر: ددهن آجيندان اؤلدو٫ دئدى: وارىيدى و يئمهدى؟)به يكي گفتند پدرت از گرسنگي مرد ، جواب داد ، داشت و نخورد؟
بيجه نادان داش آتي چاه٫ غرخ عاقل چخارماغ باشارمز (بيرجه نادان داش آتار چاها=قويويا٫ قيرخ عاقيل چيخارماق باشارماز) ناداني به چاه سنگ مي اندازد صد عاقل از بيرون آوردن آن عاجز مىمانند
بيجه يالنچي٫ بيجه ره طمهكار (بيرجه يالانچى٫ بيرجه ده تاماهكار) يكي دروغگو و ديگري طمعكار
بيجه يينه غورخ٫ بيجه يميينه (بيرجه يييهندن قورخ٫ بيرجه يئمييهندن) يكي از خورنده بترس يكي از كسي كه مي گويد نمي خورم
بىحيايه سلام ور و رد اول (بىحيايا سلام وئر و رد اول) به بىحيا سلام بده و برو
بيرام٫ قارداش گه بارشاخ٫ ايورىدهكي ايورىده (بايرام٫ قارداش گل باريشاق٫ اورهكده كى اورهكده) عيد است بيا اشتي كنيم و آنچه در دل داريم بماند
بيله دوسلوق ايله٬ دوشمنچىلوق يهري غالسيּ بيله ره دوشمنچىلوق٬ كه دوسلوق يهري غالسي (بئله دوستلوق ائيله٬ دوشمنچىليك يئرى قالسينּ بئله ده دوشمنچىليك كى٬ دوستلوق يئرى قالسين) جوري دوستي كن كه جاي دشمني بماند و طوري دشمني كن كه جاي دوستي باقي بماند
بیر يرده ياتمز٬ سو گىسي آلتنه (بير يئرده ياتماز٬ سو گئتسين آلتينا) جائي نمي خوابد كه آب زيرش برود
----------------------------------------------------------------------------------------------------
پخ يىين قاشقي٫ بيلنهري (پوخ يييهنين قاشيغى٫ بئليندهدير) کسی که ... می خورد قاشقش را در شال کمر دارد
پشه اغزنه اولاو (ميغميغا آغزيندا اؤلور) مگس در دهانش می میرد
پفنه پلو غيرلمز٫ ديوگي ايسهرو و سارو ياغ (پوفونن پيلوو قايريلماز٫ دويو ايستهر و سارى ياغ) با پف پلو درست نمی شود برنج می خواهد و روغن زرد
پيچاغ ايوز دسهسيني كسمز (پيچاق اؤز دستهسينى =ساپىنى كسمز)ּ چاقو دسته خود را نمىبرد
پيش اماغ؟ (فش ايلماق؟) توماننه (ايشهمك تومانينا) ادرار كردن به شلوار
پيشي بزهدرماغ (پيشيك بزهتديرمك) گربه را بزک کردن
پيشي پيشي ايلهماغ (پيشى پيشى ائلهمك) پیشی پیشی کردن
پيولم جيومنه٫ عقلم باشمنه (پولوم جيبيمده٫ عاقليم باشيمدا) پولم در جیبم٬ عقلم در سرم
پيونهچي اياغ يالان اولي (پينهچى آياق يالين اولار) پينه دوز پا برهنه مي شود
----------------------------------------------------------------------------------------------------
تا ماپي دريري٫ بو اوون ايله اريري (تا ماپى ديرىدير٫ بو اون ائله ايرىدير) تا مافی (اسمی برای تمسخر) زنده است٫ این آرد خوب نرم نمی شود و درشت است
تانجیه دییر توت٬ دویشانه دییر قاچ (تازىيا دئيير توت٬ دووشانا دئيير قاچ) به تازی می گوید بگیر به خرگوش می گوید فرار کن
تاي دوشسي، زرنگهلهمهسي (تاى؟ دوشسون٬ زيرينگلهمهسين؟) چیزی بیافتد و صدا هم ندهد؟
تند گيسه دىيله بيجدي٫ يواش گىيسه دىيله گيجدي (تند=يئيين گئتسه دئيهرلر بيجدير٫ ياواش گئتسه دئيهرلر گيجدير) تند بروی می گویند زرنگ است٬ یواش هم بروی می گویند گيج است
توپا ايوزي آغريمز٫ كفتيكاريري (تپيك اؤزو آغريماز٫ كفتى كارىدير) لگدی که می خوری خودش درد نمی کند کنفی و سر کوفت آن دردآور است
توخو آجده خوري يوخ (توخون آجدان خبرى يوخ) سیر از گرسنه خبر ندارد
توق ايوزي ايوز باشنه كيول اللر (تويوق اؤزو اؤز باشينا كول الهر) مرغ خودش خاکستر را بر سر خودش می ریزد
تولكي آغزي چاتمز ايوزمه٫ دىير ترشدي (تولكو آغزى چاتماز اوزومه٫ دييهر تورشدور) دهان روباه به انگور نمی رسد می گوید ترش است.
تولكي ايسىيو گيسي پرچينلو باغه (تولكو ايسته يير گئتسين پرچينلى باغا) روباه دوست دارد که به باغ پرچین دار برود (ولی نمی تواند)
تولكييه ديرله: شاهدو كيمني٫ ديري: غويرغنم (تولكويه دئديلر: شاهيدين كيمدير٫ دئدى: قويروغوم) به روباه گفتند شاهدت کیست گفت دمم
----------------------------------------------------------------------------------------------------
جانماز چهكوري سوه (جاناماز چكير سويا) جانماز آب می کشد
جن گورممي٫ آرم بوغاو (جين گؤرمهميش٫ آدام بوغور) هنوز جن ندیده آدم خفه می کند
جيوجهني آخر پائئيز سايلله (جوجه نى گوز سونوندا=پاييز آخيريندا سايارلار) جوجه را آخر پائیز می شمارند
جيوونه بيت مناجات وراو (جيبينده بيت موناجات وئرير) شپش در جیبش مناجات می خواند
----------------------------------------------------------------------------------------------------
چاغلي چاغانه بي زار دوويدي٫ ايني كه تتره ويرانه سيري (چاغالى؟ چاغيندا بير زاد دئييلدى٫ ايندى كى تتره؟ ويرانهسىدير) در بهترين شرايط و روزهای اوجش هم چیزی نبود الان که اوضاع خوبی هم ندارد
چاوانه گري ايوزنو سووي اوله٫ سو توكماغنه چاوانه دولمز (قويو گرهك اؤزونون سويو اولا٫ سو تؤكمكينن قويو دولماز) چاه باید از خودش آب داشته باشد با آب ریختن چاه پر نمی شود
چپدي٫ ديشمي گيوزه (چؤپدور٫ دوشموش گؤزه) خاشاك است به چشم رفته
چراغ ايوز ديونه اشغلوغ ورمز (چيراق اؤز ديبينه ايشيقليق وئرمز) چراغ دور خودش را روشن نمی کند
چوخلوخ٫ پوخلولوغ (چوخلوق٫ پوخلولوق) زیاد بودن و خراب شدن کار
----------------------------------------------------------------------------------------------------
حاشا او قزل تشته٫ كه اوشاقم باشي ايچنه قينهسي (حاشا او قيزيل تشته٫ كى اوشاغيم باشى ايچينده قايناسين) دور باد آن تشت زری که سر بچه ام در آن بجوشد
حلالزاره بارشدي٫ حرامزاره قارشدي (حلالزادا باريشديرير٫ حرامزادا قاريشديرير) حلال زاده آشتی کرد و حرام زاده به هم زد
حله شوره يئمىشو؟ (هله شورا يئميشسن؟) هله هوله خورده ای؟
حمام (زم زم) سووينه آشنا توتاو (حامام سويونا آشنا=تانيش توتار) با تعارف کردن آب زمزم برای خودش آشنا پیدا می کند
حيالو حيا ايلري٫ بيحيا ديري منه قورخدي (حيالى حيا ائلهدى٫ بىحيا دئدى مندن قورخدو) باحيا خجالت كشيد٬ بىحيا گفت از ترس من است
----------------------------------------------------------------------------------------------------
خدا آچن چراغي٫ بنه گيچره بيلمز (تانرى آچان چيراغى٫ بنده گئچيرهبيلمز) چراغی که خدا روشن کند بنده نمی تواند خاموشش کند
خدا داغي تانير٫ قار قور ائسنه (تانرى داغى تانير٫ قار قويور اوستونه) خدا کوه را می شناسد برف روی آن می نشاند
خدا نجار ديول٫ ولي تخته تراشدي (تانرى نججار دئييل٫ ولى تخته تراش=آغاج يوناندير) خدا نجار نیست ولی تخته تراش است
خدا وردي عينيه٫ ديشي يوخدي چىنييه (تانرى وئردى عئينىيه٫ ديشى يوخدور چئينييه) خدا به عینی(عین الله ) داده ولی دندان ندارد بخورد
خدانو داروغهسي٫ بازار دهري (تانرىنين دارغاسى٫ بازاردادير) داروغه خدا در بازار است
خلو عقلي گيوزنهري (خالقين عقلى گؤزوندهدير) عقل مردم در چشم آنان است
خنه چوخ اولننه٫ توتهلي گوته (خينا چوخ اولاندا٫ توتارلار گؤته) حنا که زیا باشد به ....هم می گیرند
خوشر مجمهيه٫ نه آردي وار٫ نه ايوزي (اوخشار مجمهيه٫ نه آردى وار٫ نه اوزو) به مجمعه می ماند نه رو دارد ونه پشت
----------------------------------------------------------------------------------------------------
دادا آزاله٫ ننه آزاله٫ آرسنه چخمي گل آلاله (دده آزالا=پئهين٫ ننه آزالا٫ آراسيندان چيخميش آلالا گولو) پدر مدفوع چارپایان٫ مادر هم مانند مدفوع چارپایان٫ ولی از این میان گل آلاله بیرون آمده است
داداسنه نه گلي دردم٫ كه اوشاق نه نمه گلاوي توتم (ددهسيندن نه گولو درديم٫ كى اوشاقدان نمه گولابى توتام) از پدرش چه گلی چیدم که از بچه اش چه گلابی بگیرم
داداسيني گورمىييدم٬ ننهسي غصهسنهنه اويلردم (ددهسينى گؤرمهيهيديم٫ ننهسى غوصسهسيندن اؤلهرديم) اگر پدرش را نمی دیدم از غصه مادرش می مردم
داش آت٫ تا قولو آچهسي (داش آت٫ تا قولون آچيلسين) سنگ پرت کن تا دستت باز شود
داش ايوز يرنه آغردي (داش اؤز يئرينده آغيردير) سنگ در جای خودش سنگین است
داغ يخلمهسي٫ دره دولمز (داغ ييخيلماسا٫ دره دولماز) تا کوه خراب نشود دره پر نمی شود
درد بيجه اوسي٫ چكماغي آسان اولي (درد بيرجه اولسا٫ چكمهيى آسان اولار) درد اگر یکی باشد تحملش آسان می شود
درد گلي خروارنه٫ توكلي مثقالنه (درد گلر خروارينان٫ تؤكولهر ميثقالينان) درد با خروار می آید به مثقال مىرود
دري گذري ديوشي دباخانهيه (درىنين گوذرى=يولو دوشوب دبباخانايا-دريچىيه) گذر پوست به دباغ خانه می افتد
دريا ايت آغزينه پيس اولمز (دريا=دنيز ايت آغزيندان پيس اولماز) دریا به پوز سگ نجس نمی شود
دنيا قويرغي اوزنني (دونيا قويروغو اوزوندور) دم دنیا بلند است
دنيا مالي٫ دنيايه غالي (دونيا مالى٫ دونيايا قالار) مال دنیا به دنیا می ماند
دنياني يا حريف يهير٫ يا ظريف (دونيانى يا حريف يئيهر٫ يا ظريف) دنیا را یا حریف (گردن کلفت) می خورد یا ظریف (به طنازی)
دوز جالَننی (دوز جالاندى) نمک ریخت (بچه ای که می افتاد)
دوس اوري كه يغلهدري٫ دشمن گيولهدري (دوست اودور كى ييغلادار٫ دوشمن گولدورهر) دوست آنست که می گریاند ولی دشمن میخنداند
دوس اوری که سنی ییغلدره٬ دوشمن اوری که سنی گویلدره (دوست اودور كى سنى ييغلادا٬ دوشمن اودور كى سنى گولدوره) دوست آنست که ترا بگریاند و دشمن آنست که ترا بخنداند
دوست دوستي بيجه پؤت (پيوت؟) قوزنه ايسر (دوست دوستو بيرجه پوك قوزونان ايستهر) دوست دوست را حتی با یک گردوی پوک می خواهد
دونه (دووه) يوكنه يير (دوه يوكوندن يئيهر) شتر از بارش می خورد
دوهيه ديرهله: بالاو تاپلمي٫ ديري: يوكم آغر اولي (دوهيه دئديلر: بالان تاپيلميش٫ دئدى: يوكوم آغير اولار) به شتر گفتند بچه ات بدنیا آمد گفت بارم سنگین تر شد
دووه ئو غلن جاغ كل آلي دوماغي اشكاردي (؟)
ديام اركيدي٫ دياوسه ساغي؟ (دئييرهم ارككدير٫ دئييرسن ساغ؟) می گویم نر است می گوئی بدوشش؟
ديرله پيشي پوخو درمانىچي ياخچري٫ اوسيني اورتدي (دئدىلر پيشيك پوخو درمان اوچون ياخچىدير٫ اوستونو اؤرتدو) به گربه گفتند مدفوعت برای درمان خوبست روی آنرا پوشاند
ديسه داشتي كسانوواخ (؟)
ديسه ديرمانچي توغىري (دئيهسن دييرمانچى تويوغودور) انگار مرغ آسیابان است
ديسه ليك لترهري (دئيهسن ليك ساپىدير) مثل دسته لیک لتره (خیلی لاغر و باریک) است (ليك= پنبه٬ اهرم٬ قيچى در كشتى٬ لتره= وسیله ای برای ریسیدن پشم)
ديلي ايوز گرتنه دويلي (ديلى اؤز ؟ دئييلدير) زبانش دست ؟ خودش نیست
ديهسه كيش٫ كيشميشي توكلي (دئسن كيش٫ كيشميشى تؤكولهر) بگویی کیش٬ کشمشش می ریزد
ديو ايشي٫ ديوان ايشي (دئو ايشى٫ ديوان ايشى) کار دیو٫ کار دیوان
----------------------------------------------------------------------------------------------------
زرنگسه٫ ال غو ايوز بركو اوسنه (زيرنگسهن٫ ال قوى اؤز بؤركون اوستونه) خیلی زرنگی دستت را روی کلاه خودت بگذار
----------------------------------------------------------------------------------------------------
سامان آلتنه سو يرهدرهني (سامان آلتيندان سو يئريتديرهندير) زیر کاه آب به زمین فرو می رود
سامان ايوزو ديول٫ سامانلوغ ايوزوني (سامان اؤزونون دئييل٫ سامانليق اؤزونون) کاه از خودت نیست کاهدان که از خودت است
ساوغ دمر (دهمير) ديوگماغ (دويگماغ) ( (سويوق دمير دؤيمك) آهن سرد كوبيدن
سحر گيوننه غزمهمي٫ ايسياو آغشام گيوننه غززنه (سحر گونوندن قيزماميش٫ ايستهيير آخشام گونوينن قيزينا) با آفتاب صبح گرم نشده می خواهد با آفتاب غروب گرم شود
سنه خير گورن٬ تاريره بلا گوري (سندن خئير گؤرهن٬ تانرىدان بلا گؤرهر) آنكه از تو خير ببيند از خدا بلا مي بيند
سهغلهليني ديرمانه آغادرمي (ساققالينى دييرماندا آغارتميش) ریشش را در آسیاب سفید کرده
سهنو ساغلآغو٫ بهزم ايوزي آغلوقدي (سنين ساغليغين٫ بيزيم اوزو آغليقدير) سلامتی تو روسفیدی ماست
سو آپارسي بهلو٫ نامرد كولپي سنه گيچميسه (سو آپارسا بيله٫ نامرد كؤرپوسوندن گئچمهيهسن) حتی اگر آب هم بردت٬ از پل آدم نامرد عبور نکن
سو جوغوري تاپر٫ هيز ده اوغيرني (سو چوخورو تاپار٫ هيز ده اوغرونو) آب چاله را می یابد و هیز هم دزد را
سو چالی سویر و هیز هیزی (سو چالانى سئوهر و هيز هيزى) آب بدنبال جاه می گردد و هیز بدنبال هیز
سوره كره توتماغ (سودان كره توتماق) از آب کره گرفتن
سووه چاتمهمي٫ تومان غازمي (سويا چاتماميش٫ تومان قازميش) به آب نرسیده شلوارش را در آورده
سيچان بالاسي٫ اولي جوالدوز (سيچان بالاسى٫ اولار جووالدوز) فرزند موش می شود جوالدوز
سينوغ قلي بوينه باغلهله (سينيق قولو بويونا باغلارلار) دست شكسته را به گردن مي بندند
سيوز دىينه٫ اوتوز ايكي ديش آرهسنه چخي٫ اوتوز ايكي نفر ده بيليش (سؤز دئيهنده٫ اوتوز ايكى ديش آراسيندان چيخار٫ اوتوز ايكى نفر ده بيليش) حرفی که می زنی از بین سی و دو دندان رد می شود و سی و دو نفر هم آنرا می دانند
سيوز سيوز گهتري (سؤز سؤزو گتيرهر) حرف حرف می آورد
----------------------------------------------------------------------------------------------------
شانس اولمىينه٫ غاتوق ديش سينىريري (شانسى اولماياندا٫ قاتيق ديش سينديرار) شانس که نباشد ماست دندان می شکند
شيره ايشدوخ٫ گيوزده دويشدوخ (شيره ايچديك٫ گؤزدن دوشدوك) شیره خوردیم از چشم افتادیم
----------------------------------------------------------------------------------------------------
عالم عالمنه٫ سه ايله منم خالهمنه (عالم عالمينن٫ سن ائله منيم خالامنان) مردم عالم با هم مشکل دارند و تو فقط با خاله من
عين خرنگ در ييوري (دوری؟) (؟) مانند دور خرنگ؟ (خرنگ=استخر٬ گودال آب)
----------------------------------------------------------------------------------------------------
غوره باخي غوريه٫ سو گوتري (قورا باخار قورايا٫ سو گؤتورهر) غوره به غوره نگاه می کند و آب می آورد
----------------------------------------------------------------------------------------------------
فيل ايسين٬ هندوستان يوليني لقهلر (فيل ايستهين٬ هينديستان يولونو تپيكلهر؟) آنكه فيل بخواهد راه هندوستان را بايد بكوبد
فيل ساتن٫ بره آلهبيلمز (فيل ساتان٫ بره=قوزو آلابيلمز) فیل فروش٬ بره نمی تواند بخرد